Winkelwagen
Artikelen - €

De vijf favorieten van Mark van Ostaijen

Mark van Ostaijen (1984) schreef het boek Wij zijn ons. Een kleine sociologie van grote denkers waarin hij de rijkheid van de publieke sociologie beschrijft. Door middel van denkers als Weber, Huizinga en Bourdieu maakt hij alledaagse fenomenen zoals #metoo, terrorisme en Zwarte Piet begrijpelijk en inzichtelijk als sociale fenomenen.

Mark is als bestuurssocioloog verbonden aan de Universiteit van Tilburg. In 2017 promoveerde hij aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op zijn onderzoek naar migratie en mobiliteit in Europa. Op dit moment verricht hij stadsetnografisch onderzoek in Amsterdam Nieuw-West naar personen die het verschil maken in hun wijk. Hij publiceert onder meer in de VolkskrantNRC Handelsblad en Trouw en is columnist voor Binnenlands Bestuur.

Homo Ludens van Johan Huizinga 



Sommige boeken inspireren het denken. Sommige boeken veranderen je blik op de wereld. Niet veel boeken doen beiden. Homo Ludens deed beiden. Het is een boek, en zeker de vernieuwde rijk geïllustreerde uitgave van AUP, dat het hele idee van menselijk samenleven op een schitterende manier toont en van een alternatief denkkader voorziet. Door samenleven als spelvorm te zien en spel als grondtrek van onze cultuur te beschouwen zorgt Huizinga ervoor dat ik iedere dag, als ik mijn hond uitlaat en haar met andere jonge honden zie spelen in het park, Huizinga zachtjes hoor fluisteren: ‘’cultuur begint niet als spel en niet uit spel, maar in spel’’. Of zoals hij dat zo treffend formuleerde: ‘Spel is ouder dan cultuur, want het begrip cultuur […] veronderstelt in ieder geval menselijke samenleving, en de dieren hebben niet op de mens gewacht om hen te leren spelen’. Alhoewel voor het eerst gepubliceerd in 1938 heeft het nog nauwelijks aan actualiteit en zeggingskracht ingeboet.

 

Bestel hier

 

Security, Territory, Population van Michel Foucault

Deze uitgave is als afgerond ‘kop-tot-staart’ boek allesbehalve geslaagd, maar als inleiding tot kritisch denken des te meer. Het is een bundeling van colleges die de Franse filosoof Michel Foucault gaf in zijn tijd in Parijs. Vanaf het moment dat ik Foucault las ben ik getroffen door een intellectuele bliksem. Een tijd lang zag ik in alles om me heen nog louter disciplinering, conditionering en biopolitiek. Ik had dit denken zo geïncorporeerd dat ik verbaasd was toen ik op de universiteit kwam werken en aan collega’s nog zoiets als een Panopticum en de werking daarvan moest uitleggen. Inmiddels kan ik zijn oeuvre iets meer relativeren, maar Foucault heeft blijvende ‘schade’ aangericht aan mijn denken

Bestel hier

 

 

 

 

Het civilisatieproces van Norbert Elias

Dit is een van de weinige boeken die ik van kaft tot kaft in één keer uit heb gelezen. Eerlijkheidshalve, het heeft me een weekend van mijn leven gekost, maar het is nog altijd alle drie die dagen waard. Elias laat zeer illustratief zien (door een zeer vermakelijke analyse van etiquetteboeken) hoe Fremdzwang (externe dwang) uiteindelijk Selbstzwang (zelfdwang) wordt. Vervolgens schetst hij treffend hoe de monopolisering van macht uitmondt in staatsvorming en hoe dat onze dagelijkse smaak en cultuur beïnvloedt. Bij dit boek van Elias kwamen een aantal helden van mij samen. Het is: Bourdieu meets Foucault meets de Tocqueville meets Weber ongeveer. Ongekend, geniaal boek.

Bestel hier

 

 

 

 

Wetenschap als beroep en Politiek als beroep van Max Weber

Bij Max Weber is het moeilijk kiezen, want zijn ‘De Protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme’ (recentelijk opnieuw uitgegeven door Boom, hier te vinden) is hoeksteen in mijn denken. Toch kies ik voor deze rubriek voor de (recent opnieuw uitgegeven door Vantilt) lezingen Politiek en Wetenschap als beroep. Deels vanwege de politiek-historische context, hij hield deze lezingen in München in een tijd die zwanger was van de Eerste Wereldoorlog. Daardoor hebben de woorden in die context de scherpte van het zwaard. Het is een vurig pleidooi, doorspekt met empirische rijkdom, waarin hij pleit voor een helder onderscheid tussen beiden. Dat doet hij niet door –wat je nu wel eens hoort- een simpele nadruk op feiten in plaats van meningen, maar door een ideaaltypisch (en dus bij hem theoretische) onderscheid aan te brengen. Enerzijds dienen wetenschappers niet waardevrij maar waarderingsvrij te zijn. Een handzaam en belangrijk onderscheid. Anderzijds dienen politici rekenschap af te leggen tussen gesinnungsethiek (overtuigingsethiek, de ethiek van de ultieme doelen) en verantwortungsethik (verantwoordelijkheidsethiek, de ethiek van gevolgen van het handelen). Ondank de verschillen toont hij dat beiden een be-ruf, een aanroep, een roeping, zijn en dat je kathederprofeten moet zien te voorkomen (activistische academici die hun leerstoel gebruiken om politieke ideologie te propaganderen). Beide lezingen zitten boordevol methodische doorkijkjes, conceptuele vondsten (zoals rond macht en gezag) en geeft blijk van vergelijkend (bestuurlijk en politiek) inzicht. Weber toont zich een ware meester, een vak- en ambachtsman, om met de Amerikaanse socioloog Richard Sennett te spreken.

Bestel hier

 

Social theory and social structure van Robert Merton

De Amerikaanse socioloog Robert Merton is lange tijd de voor mij meest ondergewaardeerde socioloog geweest. ‘’Merton was een functionalist’’, dat hoefde je niet te lezen. Ik begon dus aan dit boek met frisse tegenzin, maar terwijl Merton met 0-2 achter stond, werd ik langzamerhand fan. De frisheid waarmee hij zijn essays uiteenzet, de conceptuele helderheid en de rijkheid waarmee hij zijn inzichten presenteert zijn een blijvende bron van inspiratie. Allerlei concepten die we nu inmiddels gebruiken, zoals de selffulfilling prophecy, manifeste en latente functies en zoiets als referentiegroepen komen hier uitvoerig aan bod. Een –voor mij- onontdekte parel die nog altijd in boekvorm zeer slecht toegankelijk is (uitverkocht of in slechte staat) en vraagt om een hernieuwde uitgave.

Helaas niet te koop

Richard N.

Boekspecialist